Marcowa gra. Czy Władysław Gomułka był antysemitą?00:52:39

2016 Polska dokumentalny 52m

19 marca 1968 r. w Sali Kongresowej Władysław Gomułka w przemawiając do aktywu partyjnego potępił antyradzieckie przesłanie Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka. Spektakl został zdjęty z afisza, co wywołało protesty intelektualistów, manifestacje studenckie rozpędzone brutalnie przez milicję, polskich biskupów i posłów koła Znak. Gomułka oskarżył o prowokacje antyradzieckie i antysocjalistyczne syjonistów i intelektualistów.

Walka o władzę

Manifestacje studentów stały się pretekstem do walki na szczytach władzy między Gomułką i Mieczysławem Moczarem, wiceministrem spraw wewnętrznych wraz ze skupioną wokół niego grupą partyzantów. Grali na nucie szowinizmu i antysemityzmu. Antysyjonistyczny charakter miało również wystąpienie Gomułki w PKiN. Wydarzenia macowe doprowadziły do czystek żydowskich w partii, na uczelniach i w organizacjach społecznych. Spowodowało również wystąpienia antyżydowskie w kraju, czego skutkiem była emigracja Żydów do Izraela.

Przerwane milczenie

Jednym z walorów dokumentu przedstawiającego mechanizmy gry politycznej wydarzeń marcowych są wypowiedzi sędziwych już osób z najbliższego otoczenia Władysława Gomułki. O wydarzeniach marcowych elity PZPR-owskie milczały. Autorowi filmu udało się uzyskać sensacyjne wyznanie syna Władysława Gomułki Ryszarda. Było tym bardziej trudne, gdyż mężczyzna zmagał się z postępującą chorobą Alzheimera. Podjął się jednak wrócić do trudnego dla niego tematu żydowskiego pochodzenia matki i tajemnic rozmów z ojcem.

Faworyci Gomułki

W filmie wypowiadają się dwaj najwięksi faworyci Gomułki: Stanisław Kociołek i Józef Tejchma. Dla obu było to wyzwanie i nie od razu się zgodzili na wypowiedź. Poznajemy również relację z tamtych dni 96-letniego byłego ambasadora Polski w ZSSR Jana Ptasińskiego, najbliższego sąsiada i osoby zaprzyjaźnionej z Gomułką.

Reżyser: Sławomir Koehler