Eroica (1957)01:20:41

Eroica. Symfonia bohaterska w dwóch częściach polski czarno-biały film wojenny z 1957 r. w reżyserii Andrzeja Munka, zrealizowany w Zespole Filmowym Kadr. Jego premiera odbyła się 4 stycznia 1958 r.

Film składa się z dwóch 40-minutowych nowel: Scherzo alla polacca oraz Ostinato lugubre. Trzecia zrealizowana nowela Con bravura nie weszła do filmu, gdyż reżyser uznał, że nie odpowiada artystycznie dwóm pozostałym. Obecne w filmie historie oparte są na opowiadaniach Węgrzy oraz Ucieczka Jerzego Stefana Stawińskiego, który jest również autorem scenariusza.

Wycofawszy się z realizacji Kanału według noweli Stawińskiego, Munk zdecydował się nakręcić utrzymany w lżejszej tonacji film na podstawie scenariusza przygotowanego przez tego samego literata. Operatorem zdjęć był Jerzy Wójcik, który wykorzystał w trakcie kręcenia filmu nowoczesny sprzęt umożliwiający posłużenie się głębią ostrości. Za scenografię do Eroiki odpowiadał Jan Grandys.




Fabuła

Obie włączone do filmu nowele mówią o ostatnich latach II wojny światowej, tematycznie wiążąc się z upadkiem powstania warszawskiego. Przedstawione wydarzenia ukazane są chronologicznie (pierwsza nowela to krytyczny obraz powstania, druga obóz, do którego przybywają internowani polscy oficerowie, uczestnicy powstańczych walk) oraz logicznie (najpierw heroiczna, skazana na klęskę walka, potem jej konsekwencja niewola w niemieckim oflagu). Odrzucona przez reżysera nowela Con bravura, która miała być pierwszą przedstawioną w filmie, relacjonuje losy konspiratorki przebranej za zakonnicę, która przedziera się z Generalnego Gubernatorstwa przez Tatry na Węgry.
Nowela I: Scherzo alla polacca

Trwa powstanie warszawskie. Dzidziuś Górkiewicz, stołeczny cwaniak, który dorobił się na wojnie[5], bierze udział w szkoleniu cywilnych ochotników do walki. Jego oddział o mało nie zostaje rozbity podczas ćwiczeń musztry przez atak niemieckiego samolotu. Widząc bezsens prowadzonego szkolenia, Górkiewicz postanawia zdezerterować i opuścić stolicę. Ucieka do domu do podwarszawskiego Zalesia, gdzie mieszka wraz z żoną Zosią. Zastaje ją flirtującą z oficerem Istvanem Kolyą.

Fabułą opowieść ta nawiązuje do rzeczywistego epizodu z historii: w sierpniu 1944 powstańcy wzięli do niewoli dwóch oficerów współpracującej z Niemcami armii węgierskiej. Węgrzy prowadzili negocjacje z dowództwem sztabu mokotowskiego, obiecując Polakom broń w zamian za gwarancje bezpieczeństwa, gdy wkroczy Armia Czerwona. Negocjacje zakończyły się fiaskiem.

Nowela II: Ostinato lugubre
Kazimierz Rudzki odtwórca roli Turka

Akcja drugiej noweli rozgrywa się w położonym u podnóża Alp niemieckim oflagu, do którego pod koniec 1944 roku przybywa nowa grupa uwięzionych oficerów polskich[5]. Wśród nich znajdują się porucznik Kurzawa i podporucznik Szpakowski (wśród więźniów przewija się także major Grzmot, znany z pierwszej noweli, lecz nie staje się on bohaterem tej części filmu). Dzięki respektowaniu przez Niemców konwencji genewskich więźniowie mają tu nie najgorsze warunki. Trafiają do wspólnego pokoju z więźniami pojmanymi pięć lat wcześniej we wrześniu 1939 roku: Mariankiem, Korwinem-Makowskim, Dąbeckim, Krygerem, Żakiem i Turkiem.

Obsada

Edward Dziewoński Zdzisław Górkiewicz ps. Dzidziuś
Ignacy Machowski major AK ps. Grzmot
Leon Niemczyk węgierski oficer Istvan Kolya
Tomasz Zaliwski adiutant węgierskiego generała
Barbara Połomska Zosia Górkiewicz
Kazimierz Opaliński komendant Mokotowa
Zofia Czerwińska telefonistka Lola ps. Jagódka
Roman Wilhelmi powstaniec warszawski
Michał Szewczyk powstaniec warszawski
Stanisław Bareja powstaniec warszawski
Eleonora Lorentz baba z żelastwem
Bogdan Baer węgierski oficer
Emil Karewicz powstaniec przesłuchujący Dzidziusia
Roman Hubczenko
Tomasz Lengren harcerz
Jerzy Felczyński
Zygmunt Listkiewicz kapral prowadzący musztrę

Ostinato lugubre

Henryk Bąk porucznik Krygier
Mariusz Dmochowski porucznik Korwin-Makowski
Roman Kłosowski podporucznik Szpakowski
Bogumił Kobiela podporucznik Dąbecki
Tadeusz Łomnicki porucznik Zawistowski
Kazimierz Rudzki podporucznik Turek
Józef Kostecki porucznik Żak
Józef Nowak porucznik Kurzawa
Wojciech Siemion porucznik Marianek

Con bravura
Ponieważ poza planszą tytułową nowela pozbawiona jest
jakichkolwiek napisów zidentyfikowanie pełnej obsady jest niemożliwe.

Tadeusz Janczar Andrzej, kurier tatrzański
Teresa Szmigielówna zakonnica Katarzyna
Witold Pyrkosz muzyk Kardas
Roman Polański kolędnik
Mieczysław Waśkowski kurier grający w karty
Julian Dziedzina gestapowiec
Henryk Bąk major w oddziale partyzantów w Tatrach