Długa noc (1967)01:17:50

Długa noc polski psychologiczny film wojenny z 1967 roku w reżyserii Janusza Nasfetera, na podstawie powieści Noc Wiesława Rogowskiego. Treścią filmu są dylematy mieszkańców pewnego domu w okupowanej Polsce podczas II wojny światowej, gdzie jeden z domowników zostaje zdemaskowany jako współpracownik oddziału partyzanckiego oraz jako osoba przechowująca Żyda.

Długa noc była jednym z najstarszych półkowników filmów, których rozpowszechnianie uniemożliwiła cenzura prewencyjna w okresie rządów komunistycznych. Zrealizowany w aurze nastrojów antysemickich, film Nasfetera nie był dopuszczany do wyświetlania aż do 1989 roku.

Fabuła

Akcja filmu toczy się w czasie niemieckiej okupacji Polski podczas II wojny światowej, w 1943 roku, w ciągu jednej doby. Właścicielka pewnego domu, Piekarczykowa, opłakuje nagłą śmierć męża, którego trumna ma niebawem zostać wyniesiona. W bólu wspiera ją córka Marta, skrycie zakochana w lokatorze Korsaku. W domu mieszka też Katarzyna, mężatka z jednym dzieckiem; jej mąż został wywieziony przez hitlerowców. Pod pretekstem pomocy regularnie odwiedza ją szwagier Józef Katjan. Niespodziewanie w miasteczku zostaje ogłoszona godzina policyjna od szóstej wieczorem do południa następnego dnia, akurat wtedy, gdy Korsak zamierza dostarczyć broń partyzantom[2]. Podczas jazdy powozem Korsak bezskutecznie próbuje przekonać Katjana, by ominął blokady zastawione przez żandarmów, po czym wdaje się z nim w bójkę. Ostatecznie obaj zawracają do domu, a po powrocie Korsak każe skłamać Katjanowi przed resztą domowników, że poszło o Katarzynę.
Obsada

Źródło: Filmpolski.pl

Anna Ciepielewska Katarzyna Katjanowa
Ryszarda Hanin Piekarczykowa
Jolanta Wołłejko Marta, córka Piekarczykowej
Józef Duriasz Zygmunt Korsak
Ludwik Pak Józef Katjan, szwagier Katarzyny
Zygmunt Hobot Żyd
Henryk Hunko Szymański, pracodawca Korsaka
Zdzisław Maklakiewicz Antoszka
Halina Buyno-Łoza Szymańska
Krystyna Feldman kobieta z zepsutym zegarkiem
Irena Netto Dalecka
Ryszard Pietruski policjant Wasiak

Kolaudacja i zakaz rozpowszechniania

Kolaudacja Długiej nocy odbyła się kilka dni po wybuchu wojny sześciodniowej, w której państwa bloku wschodniego wsparły arabskich agresorów przeciwko wojskom Izraela. Reakcja władz PRL była narzucona przez Związek Radziecki, a w kraju wybuchły odgórnie podsycane nastroje antysemickie[14]. Podczas kolaudacji komentatorzy byli zbulwersowani sceną, w której Katarzyna odkrywa ukrywającego się za kotarą Żyda i wykrzykuje w przerażeniu: Żyda chowa. Śmierć na nas sprowadzi. Wiceminister kultury i sztuki Tadeusz Zaorski, zamykając kolaudację, nie przyjął przesłania filmu i wyraził opinię, że jest znacznie więcej tych Polaków, którzy oddali swe życie za ratowanie Żydów niż tych, którzy Żydów wydawali. Końcowa sekwencja kulminująca w gwałcie na Katarzynie dodatkowo pogorszyła sytuację. Zaorski skomentował jej traumatyczne przeżycie jako zepchnięcie filmu w rejon odczuć wewnętrznych.

Choć film początkowo planowano mimo wszystko dopuścić do rozpowszechniania, zainteresowanie prasy Długą nocą stopniowo wygasało. Okazało się, że film w trakcie rządów komunistycznych nigdy nie miał zostać wyświetlony. Z kolportowanej w drugim obiegu wydawniczym listy półkowników wynikało, że Długa noc znalazła się wśród odgórnie najbardziej priorytetowo zakazanych filmów, zaraz po Diable (1972) Andrzeja Żuławskiego i Rękach do góry (1968) Jerzego Skolimowskiego. Dopiero 30 października 1989 roku, podczas transformacji ustrojowej Polski, Długa noc miała swoją premierę w Łódzkim Domu Kultury[14].

Nasfeter w wywiadzie dla Gazety Wyborczej w 1992 roku twierdził, że Długą noc uznawał za swoje najwybitniejsze dzieło, a także najbardziej osobiste w jego karierze: